Հայաստանից ՌԴ կարանտինային հսկողության ենթակա արտադրանքի ներմուծման վրա սահմանափակումներ մտցնելու Ռոսսելխոզնադզորի որոշումը հայտնի հարված է հասցրել հայկական արտահանման հիմնական ոլորտներին՝ բանջարեղենին, մրգերին և ծաղիկներին։ Այս իրադարձությունը նորից ակնարկել է այն խնդիրը, թե որքանով է Հայաստանը պատրաստ արտաքին շուկաների իրական դիվերսիֆիկացմանը։
Ինչպես նշում են փորձագետները, Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև տնտեսական կապերը ձևավորվել են տասնամյակների ընթացքում և մնում են երկրի արտաքին առևտրի առանցքային գործոնը։ Այս կախվածությունը բացատրվում է ոչ միայն աշխարհագրական, այլև պատմական և քաղաքական գործոններով։ Անկախության հռչակումից ի վեր Ռուսաստանը մնացել է Հայաստանի գլխավոր տնտեսական գործընկերը, և ԵԱՏՄ-ին անդամակցելը, ըստ փորձագետների, լրացուցիչ խթան է տվել այդ հարաբերությունների զարգացմանը։
Սակայն այս կախվածությունը ստեղծում է զգալի ռիսկեր։ Ըստ տվյալների՝ 2025 թվականին Հայաստանը Ռուսաստան է մատակարարել շուրջ 2,9 միլիարդ դոլար արժողությամբ ապրանք, որի մեծ մասը բաժին է ընկնում գյուղատնտեսական արտադրանքին։ Կրիտիկական կախվածություն է նկատվում հատկապես մրգերի (մինչև 90%) և բանջարեղենի (մինչև 98%) շուկաներում, որտեղ հայկական արտադրանքի իրացման հիմնական շուկան ավելի քան 90%-ով Ռուսաստանն է։
Այսպիսով, Ռուսաստանի հետ առևտրային կապերի խափանումը ոչ միայն տնտեսական, այլև ռազմավարական խնդիր է։ Փորձագետները նշում են, որ Հայաստանը պետք է դիվերսիֆիկացնի ինչպես արտահանման, այնպես էլ ներմուծման շուկաները՝ նվազեցնելով կախվածությունը մեկ հիմնական գործընկերից։
Այնուամենայնիվ, պետական ծրագրերը դեռևս չեն ապահովել այս նպատակի իրագործումը։ Կառավարությունը հիմնականում ուշադրություն է դարձնում Եվրոպա շուկաներին վերակողմնորոշելուն, սակայն այս ուղղությամբ առկա են խոչընդոտներ։ Ըստ փորձագետների՝ եվրոպական շուկայի հիմնական արգելքը ոչ թե սակագները են, այլ արտադրանքի որակի և անվտանգության չափանիշները, որոնց համապատասխանելը պահանջում է զգալի ֆինանսական ներդրումներ և ժամանակ։
Այլընտրանքային տարբերակներ, ինչպիսիք են Իրանը, Արաբական Միացյալ Էմիրություններն ու այլ երկրները, նույնպես դժվարություններ են առաջացնում։ Օրինակ, դեպի Եվրոպա արտահանման համար առավելագույնս արագ եղանակը ավիափոխադրումն է, սակայն այն էականորեն բարձրացնում է տրանսպորտային ծախսերը։
Այսպիսով, Ռուսաստանի սահմանափակումները հայտնի են ցույց տվել, թե որքան թույլ է հայկական տնտեսությունը դիվերսիֆիկացման տեսանկյունից։ Կրիտիկական է, որ ֆերմերները կարողանան իրացնել իրենց բերքը, ոչ թե միայն ներքին շուկայում, այլև այլընտրանքային շուկաներում, որպեսզի խուսափեն զգալի կորուստներից և ապահովեն իրենց տնտեսությունների կայունությունը։
Այս իրավիճակը նաև ակնարկում է այլ խնդիրների մասին։ Օրինակ՝ Ռուսաստանը Հայաստանի էներգակիրների (գազի և հեղուկ վառելիքի) հիմնական մատակարարն է։ Գազի գների աճը կարող է ունենալ շղթայական ազդեցություն՝ թանկացնելով էլեկտրաէներգիան, տրանսպորտը և արդյունաբերությունը, ինչը կհանգեցնի գնաճային ճնշումների։
Այսպիսով, Ռոսսելխոզնադզորի որոշումը հայկական տնտեսության համար ոչ միայն անհատական խնդիր է, այլև համակարգային մարտահրավեր, որը պահանջում է արագ և համակողմանի լուծումներ՝ սկսած արտահանման շուկաների դիվերսիֆիկացումից մինչև էներգետիկ անվտանգության ապահովումը։
About the Author
